رییس سازمان چای کشور در گفتگو با نوش آنلاین مطرح کرد:

فایده‌ها و ضرورت‌های اجرای طرح باغ و کارخانه در صنعت چای کشور/دفاع از نرخ پیشنهادی برای خرید تضمینی چای در سال ۹۸/پتانسیل افزایش ۳۰ درصدی ظرفیت تولید چای در کشور

رییس سازمان چای کشور با تشریح فایده‌ها و ضرورت‌های اجرای طرح باغ و کارخانه گفت که این طرح در سال ۹۸ به طور پایلوت اجرا خواهد شد. وی وصل شدن سه حلقه تولیدکنندگان، کارخانه‌ها و بازار به یکدیگر را از نقاط قوت اصلی این طرح برشمرد.

کد خبر : 34699 تاریخ انتشار:۱۳۹۷/۱۲/۲۰ - ۰۹:۳۳

مریم رضوانی: این روزها موضوع کشاورزی قراردادی یا همان طرح باغ و کارخانه به یکی از مسائل روز صنعت چای کشور تبدیل شده است و چند روز پیش هم اولین قرارداد طرح باغ و کارخانه با حضور رییسان سازمان چای و صندوق توسعه با یکی از کارخانه‌های چایسازی شمال کشور منعقد شد. برای اطلاع بیشتر از این طرح با حبیب جهانساز، رییس سازمان چای گفتگویی انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید. در بخش‌های پایانی این گفتگو به موضوع خرید تضمینی چای در سال ۹۸ و ظرفیت چایکاری داخلی برای تامین بیشتر مصرف کشور هم اشاره‌هایی شد.

مفهوم کشاورزی قراردادی یا همان طرح باغ و کارخانه

حبیب جهانساز در ابتدای این گفتگو درباره مفهوم کشاورزی قراردادی یا همان طرح باغ و کارخانه به خبرنگار پایگاه اطلاع رسانی نوش آنلاین گفت:«در تولید محصولات کشاورزی چند حلقه‌ای‌ مهم وجود دارد که زنجیره ارزش را تشکیل می دهند. حلقه اول باغدار است که تولید می‌کند و پس از تولید به دنبال مشتری می‌رود تا آن را بفروشد. حلقه دوم صنایع جانبی هستند که محصول تولیده شده را یا به‌طور فراوری‌شده یا مستقیم می‌فروشند. در حلقه سوم هم بازاررسان‌ها قرار دارند که این محصول را به دست مشتری می‌رسانند. این سه حلقه یعنی تولیدکنندگان، صنایع جانبی و بازاررسان‌ها در کشاورزی سنتی به‌صورت سه حلقه منفک از هم عمل می‌کنند. برای مثال در صنعت چای حلقه اول که همان تولیدکننده است، تولید خودش را انجام می‌دهد و فروشنده محصول خام خودش است یعنی این محصول را می‌فروشد و کنار می‌رود. صنایع جانبی هم چای را فراوری و خشک می‌کنند و به فروش می‌رسانند و بازاررسان هم همین‌طور. این یعنی همه این بخش‌ها و سود آنها منفک از هم است و در منافع یکدیگر شریک نیستند. این در شرایطی است که قیمت محصول از مرحله تولید تا فروش ۱۰ تا ۱۵ برابر می‌شود ولی هر کس سود خودش را می‌برد و معمولاً هم در محصولات کشاورزی این حلقه اول است که با خام فروشی سود کمتری می‌برد اما ریسک به‌مراتب بالاتری انجام می‌دهد و محصولش در معرض باد، باران و حوادث طبیعی و قهری است اما معمولاً نسبت به سایر حلقه‌ها به حداقل سود بسنده می‌کند.کشاورزی قراردادی یا همان طرح باغ و کارخانه می‌خواهد تأمین‌کننده ماده اولیه، مشتری ثانویه و مصرف‌کننده را یک حلقه کند و همه را با یکدیگر با عقد قرارداد متصل کند.»

رییس سازمان چای درباره جزییات بیشتر طرح باغ و کارخانه گفت: «در این طرح، کارخانه چای- مثل خیلی از کارخانه‌هایی که اکنون این کار را انجام می‌دهند- با کشاورز قرارداد می‌بندد و به او می‌گوید شما برگ سبزتان را برای من بیاورید و من این مقدار به شما «بالابود» می‌دهم. البته این‌ یک سطح از قرارداد است. در سطح پیشرفته‌تر کارخانه منابع مالی کشاورز را تأمین می‌کند و محصول کشاورز را می‌خرد و در سود نهایی هم او را شریک می‌کند. در اینجا حلقه اول بر مبنای نیاز کارخانه‌دار برای او برگ باکیفیت تولید می‌کند و کارخانه‌دار هم با فراوری برگ و فروش آن سود مورد توافق را به کشاورز بازمی‌گرداند.»

وی افزود: «بعد از قرارداد کشاورز و کارخانه‌دار، با بازار و به‌طور مثال فروشگاه‌های زنجیره‌ای هم قرارداد ‌بسته می‌شود و درنهایت یک قرارداد سه‌جانبه شکل می‌گیرد که یک طرف ماده اولیه را تأمین می‌کند،طرف دیگر آن فرآوری می‌کند و سومی هم بازاررسانی می‌کند و همه از سود مناسبی بهره‌مند می‌شوند.»

نقش سازمان چای و سیستم بانکی در طرح باغ و کارخانه

جهانساز در باره نقش سیستم بانکی کشور در طرح باغ  وکارخانه گفت: «بانک هم در کشاورزی قراردادی تسهیلات هسته مرکزی که قصد دارد این کار را انجام دهد، تأمین می‌کند. برای بانک مثال به فلان کارخانه که هم با فروشگاه و هم با کشاورز قرارداد دارد و برای پرداخت پول کشاورز یا فراوری با کمبود منابع مالی روبه‌روست تسهیلات ارزان‌قیمت- مثلاً به‌جای تسهیلات ۱۸ درصد تسهیلات ۶ درصد- پرداخت می‌کند.»

رییس سازمان چای درباره نقش دولت در طرح باغ و کارخانه گفت: «در کشاورزی قراردادی نقش دولت و سازمان چای ایجاد زیرساخت یعن تصویب مقررات، آیین‌نامه‌ها، متن قراردادها و ایجاد زمینه برای پرداخت تسهیلات ارزان‌قیمت است. اگر قرار باشد دولت جای همه حلقه‌های زنجیره ارزش چای بنشیند و فعالیت کند آنگاه دوباره اقتصاد دولتی حاکم می‌شود که ما به دنبال آن نیستیم.»

کشاورز و کارخانه‌دار در طرح باغ و کارخانه در سود و زیان شریک هم هستند

وی با اشاره به اینکه دنیا به سمت‌وسوی کشاورزی قراردادی حرکت کرده به این معنا که حلقه‌های زنجیره ارزش از قبل یکدیگر را  می‌شناسند، توضیح داد: «در دنیا ۲ الگوی شناخته‌شده در حوزه باغ‌های چای وجود دارد؛ یا باغداران بزرگ هستند که کارخانه‌دارند. آنها مشکلی ندارند زیرا برگ سبز خودشان را تولید و فرآوری می‌کنند و هم‌سود آن را می‌برد و هم‌سود فروش چای خشک و بازاریابی آن را. الگوی دیگر عبارت است از کشاورزان خرده‌ریزی که توانایی داشتن کارخانه را ندارند اما تعاونی واقعی تشکیل می‌دهند که این تعاونی‌ها علی‌الحسابی به کشاورز می‌دهند و چای آنها را می‌فروشند. در واقع سهام‌دار این تعاونی‌ها و کارخانه‌ها کشاورزان هستند که‌برگ سبز را فراوری می‌کنند، چای خشک را می‌فروشند، و سود آن را تقسیم می‌کنند.»

رییس سازمان چای همچنین گفت:«اگر یک کارخانه چای بخواهد در شعاع برگی خودش از کشاورزان برگ سبز  بخرد و آنها را در سود خودش شریک کند، سال بعد هم برای تأمین برگ سبز خودش مشکل نخواهد داشت و کشاورز هم خیالش راحت است که برگ سبز خودش را حتی به قیمت بالاتر می‌فروشد یا حتی ممکن است کشاورز برگ سبز خودش را علی‌الحساب به کارخانه بدهد و بگوید آقای کارخانه‌دار تو امین من باش و زمانی که از محل فروش چای خشک سود کردی؛ سود ما را هم پرداخت کن. وقتی کشاورز از سود چای خشک هم منتفع شود آنگاه می‌توان از او انتظار داشت که‌ برگ سبز کیفی هم تولید کند یعنی کارخانه‌دار از کشاورز می‌خواهد طبق قرارداد هرس و بهزراعی خوبی انجام ‌دهد تا برگ سبز کیفی تولید شود که این هم به سود کارخانه است.»

جهانساز با اشاره به فعالیت ۱۵۰ کارخانه چای در کشور گفت: «این کارخانه ها در سال گذشته زراعی همه برگ سبز چای دو استان گیلان و مازندران را گرفتند و همین کار می‌تواند در قالب قرارداد کارخانه با کشاورز باشد؛ یعنی کارخانه برگ سبز را از کشاورز بگیرد، فراوری کند و بفروشد و در سود و زیان آن با هم شریک باشند. باید توجه کرد که در کشاورزی قراردادی کارخانه‌دار و کشاورز در ضرر هم شریک هستند و نه‌تنها در سود.»

کارخانه‌دارها به درک مناسبی از مزایای طرح باغ و کارخانه رسیده‌اند

جهانساز بابیان اینکه کارخانه‌داران چای هم به درک مناسبی از مزایای کشاورزی قراردادی رسیده‌اند، افزود: «امروز کارخانه‌داران به کشاورزان مساعده پرداخت می کنند و حتی برای حمل برگ سبز ماشین در اختیار آنها قرار می‌دهند. اینها بخشی‌هایی از همان نظام کشاورزی قراردادی یا باغ و کارخانه است که شکل‌گرفته است. امروز کارخانه‌هایی وجود دارند که به کشاورز پیشنهاد می‌دهند در صورت تولید برگ سبز کیفی، آن را با قیمت بالاتری خواهند خرید. ا‌ینها باید درنهایت به یک قرارداد تبدیل شود تا خیال کشاورز راحت شود که محصولش مشتری دارد. از طرفی کارخانه هم از قبل بازار خودش را دارد و می‌داند چه مقدار باید محصول اولیه دریافت کند و چه مقدار محصول نهایی تحویل دهد. این‌ها نظاماتی است که در قالب کشاورزی قراردادی تعریف  و ارزش‌افزوده ناشی از آن هم با یک نسبتی و بر اساس تفاهم تبدیل به قرارداد می‌شود.»

وی همچنین گفت که هنوز کارخانه‌ها و کشاورزان با طرح باغ و کارخانه به طور کامل آشنا نیستند و جلساتی به منظور آشنا کردن آنها در جریان است تا در نهایت در پایان سال ۹۷ و سال ۹۸  بخشی از قراردادهای میان کشاورزان و کارخانه‌ها به طور پایلوت و نه فراگیر در قالب باغ و کارخانه بسته شود.

رئیس سازمان چای تأکید کرد که این طرح را به دلیل بعضی حواشی و جوسازی‌ها در سال ۱۳۹۸ به‌طور پایلوت اجرا خواهد شد تا با بررسی نقاط ضعف و قوت آن از سالیان آتی به شکل فراگیر اجرا شود.

فضای میان کارخانه‌دار و کشاورز مانند طرح اصلاح ساختاری متشنج نخواهد شد

جهانساز در واکنش به این موضوع که برخی کارخانه‌دارها تصور می‌کنند با اجرای طرح باغ وکارخانه، فضای متشنج میان کارخانه دار و کشاورز مانند آنچه پس از اصلاح ساختاری سال ۱۳۷۹ پیش آمد، تکرار خواهد شد، گفت: «در اصلاح ساختاری که آن فضای متشنج پیش آمد، زیرساخت‌های لازم وجود نداشت اما امروز ۱۷-۱۸ سال از آن زمان گذشته و تولیدکننده و مصرف‌کننده به‌نوعی همدیگر را پیدا کرده‌اند و کسی مثل سابق انتظار ندارد که دولت برود چای خارجی وارد کند و با چای داخلی مخلوط کند و به بازار بدهد.»

وی افزود: «به‌هرحال صنعت چای کشور ۲۵ تا ۳۰ درصد نیاز داخل را تولید می‌کند. در این شرایط باید مزیت رقابتی برای چای داخلی در رقابت با چای خارجی حفظ شود و اینجاست که ابزارهای قانونی مانند وضع تعرفه مؤثر به کار می‌آید تا قدرت رقابت، سطح زیر کشت و قدرت تولیدکننده داخلی را حفظ کند. امروز این ساختارها و ابزارها وجود دارد اما در سال ۷۹  که نظام دولتی ناگهان می‌خواست به‌نظام خصوصی تبدیل شود و این ابزارها وجود نداشت.»

رئیس سازمان چای با بیان اینکه ممکن است در برابر هر تغییری به‌حق یا ناحق مقاومت‌هایی وجود داشته باشد، افزود: «نظام کشاورزی ما خرده‌پا است و ما چاره‌ای نداریم جز اجرای طرح‌هایی مانند باغ و کارخانه تا نظام بهره‌برداری و بازار رسانی را قانون‌مند‌تر کنیم.»

دفاع از نرخ پیشنهادی سازمان چای برای خرید تضمینی سال ۹۸

جهانساز در بخش دیگری از این گفتگو درباره زمان تصویب نرخ خرید تضمینی چای در سال ۱۳۹۸ ابراز امیدواری کرد که نرخ پیشنهادی این سازمان تا پایان سال ۹۷ تصویب شود.

وی درعین‌حال با دفاع از نرخ پیشنهادی سازمان چای برای خرید تضمینی برگ سبز  یعنی ۳ هزار ۶۰۰ تومان برای خرید برگ درجه‌یک و ۲ هزار و ۴۰۵ تومان برای برگ درجه دو در سال ۱۳۹۸ گفت: «نرخ پیشنهادی ما رضایت کشاورز را جلب می‌کند و درعین‌حال در وزارت جهاد کشاورزی و سازمان روی این پیشنهاد کار کارشناسی انجام‌ شده است و ان‌شاءالله در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی هم با نگاه حمایت از تولید داخل و با توجه به بضاعت دولت و توان‌بخش خصوصی این پیشنهاد تصویب شود.»

پتانسیل افزایش ۳۰ درصدی ظرفیت تولید چای در کشور

رئیس سازمان چای در پاسخ به این سوال که در صورت برداشته شدن ارز ۴۲۰۰ تومانی از واردات چای و بالا رفتن نیاز کشور به تولید داخلی، صنعت چای کشور تا مقداری می‌تواند این نیاز را برطرف کند، گفت: «ما اکنون ۲۵ هزار تن تولید چای در داخل کشور داریم و به‌راحتی می‌توانیم دست‌کم ۳۰ درصد افزایش تولید داشته باشیم زیرا برای کشاورز و تولیدکننده تولید چای انگیزه ایجاد می‌شود و به نسبت زمینی که دارد به‌صرفه خواهد شد و ۵ تا ۶ هزار هکتار باغ احیاء نشده از ۲۵ هزار هکتار باغ چای کشور هم به چرخه تولید بازمی‌گردد و در باغ‌های موجود هم عملیات بهزراعی به‌موقع انجام خواهد شد.»

جهانساز در پایان با اشاره به پیشنهاد سازمان چای در «در طرح «ساماندهی و توسعه پایدار زنجیره ارزش محصول چای» مبنی بر اختصاص بخشی از مابه‌التفاوت ارز نیمایی و دولتی یا افزایش تعرفه واردات چای به بهبود وضعیت صنعت چای کشور گفت: «پیشنهاد و پیگیری ما این است که بخشی از این منابع برای بهبود وضعیت چای داخلی طرح‌هایی ازجمله بهزراعی و مکانیزاسیون و تأمین منابع مالی اختصاص پیدا کند و تلاش استاندار محترم گیلان و نمایندگان استان و سازمان چای این است که از این مسیر کمک‌هایی در قالب‌های فنی – اعتباری یا تملک دارایی یا تسهیلات ارزان‌قیمت به کشاورز و کارخانه‌دار انجام شود.»

نظرات شما

  1. احمدی فر ۱۳۹۷/۱۲/۲۱

    این طرح در کشورهایی که دارای نظام پایه ای مدیریت قوی بوده مطمنا کارآیی داشته اما در کشوری مثل ایران و در صنعت چایی که سالها کارخانه دار چای سرمایه داری که با دولت و دولتیان تصمیم گرفته و هربار که منافعش تامین نشده تهدید به بستن کارخانه اش میکند این طرح فقط می تواند یک رویا باشه که به واقعیت نمیرسد و در نهایت این فقط کشاورز نگون بخت بوده که در این طرح فقیر وندارتر میشود چراکه محصولی که دست اوست که اگر ظرف ۲۴ ساعت بفروش نرسد باید در جای اشغال قرارش دهد اما وقتی محصولش فرآوری شده واز دستش خارج میشود کارخانه دار است که سود می برد و انبار کردنش!!
    طرح های ناپخته این چنینی که هربار با تغییر روسای سازمان چای بدون هیچ پشتوانه عملی و کاربردی کسانی که در چای هیچ تجربه ای نداشته جز به سقوط صنعت چای کمکی نمیکند .
    در طرح ایجاد تعاونی در تمام ادوار گذشته و در تمام رده های ایجاد شد اثبات شده که ایجاد چنین تعاونی هایی جز سواستفاده افرادی خاص و بی کلاه ماندن سر اعضا چیزی عایدشان نمی شود .
    در شرایط کنونی نه سازمان چای چنین قدرت و مدیران متفکری دارد که طرحی اجرا کند که به نفع چای و چایکار و در نهایت صنعت چای باشد و نه کارخانه دار سرمایه دار قبول میکند که در منافع سرمایه اش احدی را شریک کند و حتی اگر این طرح در زمان پایلوت شکست بخورد با آمارسازی دولتی اگر یک طرف وزنه کارخانه دار باشد که سود می برد و کشاورز متضرر می شود بی گمان این طرح تصویب خواهد شد و اگه برعکس باشد زور کارخانه دار به مدیران سازمان می چربد که این طرح را شکست خورده اعلام کند .
    و در نهایت چه این طرح اجرا شود و چه به روال کنونی سازمان چای با مدیریت بسته و آدم ناکارآمد کنونی با حضور آدمهای کنونی در راس سازمانی که تفکرشان پیشرفت صنعت چای نیست و فقط به میز ومدیریت خود فکر میکنند چند صباحی دیگر فاتحه چای خوانده شده چون کسانی اکنون و در چند سال اخیر در چای تصمیم گیر وامضا دار بودند که در هیچ دردی با چایکار و خانواده اش شریک نیست .
    با این طرح آخرین میخ را هم بر تابوت صنعت چای بزنید …

نظر شما