علیرضا خدمتی

چرایی و چگونگی قرارگیری نوشیدنی‌ ورزشی در رده نوشیدنی‌‌های کارکردی+ نمودار

آنچه که توسط دکتر کید متخصص کلیه و مربی فوتبال دانشگاه فلوریدا برای کاهش اثرات گرما روی بازیکنان به عنوان نوشیدنی حاوی کربوهیدرات و الکترولیت ارایه شد باعث ظهور نسل جدید و فعلی نوشیدنی‌های ورزشی شد که طبق آمار سایت Marketrealist که در سال ۲۰۱۳ منتشر کرد، برند Gatorade به تنهایی ۶۹٫۵ درصد بازار نوشیدنی‌های ورزشی در آمریکا را به خود اختصاص داده بود.

علیرضا خدمتی کارشناس صنعت نوشیدنی در یادداشتی برای پایگاه اطلاع رسانی نوش آنلاین به موضوع روز نوشیدنی‌های ورزشی و قرار گرفتن آنها در زمره نوشیدنی‌های کارکردی پرداخت و نوشت:

تعداد افرادی که بصورت تخصصی و برای تناسب اندام و حفظ سلامتی به فعالیت‌های ورزشی می‌پردازند رو به افزایش است. موردی که تا امروز برای اکثر افراد مشخص شده است مصرف مواد مغذی خاص قبل،در طول و پس از فعالیت‌های فیزیکی می‌تواند عملکرد و توانایی بدن را افزایش دهد. نوشیدنی‌های ورزشی به عنوان بهبود دهنده انرژی و تجدید مواد مغذی ازدست رفته و بهبود عملکرد درسراسر دنیا تبلیغ می‌شود، اما این مورد فقط جنبه تجاری و بازاریابی دارند؟ در ادامه به این موضوع خواهیم پرداخت.

Glucozade (که بعدها با نام Lucozadeشناخته شد) را می‌توان سرآغار این صنعت میلیارد دلاری دانست که درسال ۱۹۲۷ توسط شیمیدانی انگلیسی به نام ویلیام اوون(William Owen) با هدف عرضه انرژی سریع و قابل هضم به صورت مایعات برای بیمارانی که دچار ضعف بودندو ریکاوری آنها به کار گرفته شد اگرچه این ایده ساده در قالب شکر محلول در آب به همراه مقداری مرکبات بود ولی بعد از سال ۱۹۵۰ این ایده و برند توسط شرکت Beecham خریداری شد و جنبه تجاری پیدا کرد. باوجود موفقیت اولیهLucozade به عنوان یک محصول دارویی، این برند Gatorade بود که در سال ۱۹۶۷ باعرضه یک نوشیدنی که تخصصی تر در صنعت ورزش بود گوی رقابت را از آن خود کرد. آنچه که توسط دکتر کید(Dr. Cade) متخصص کلیه و مربی فوتبال دانشگاه فلوریدا برای کاهش اثرات گرما روی بازیکنان به عنوان نوشیدنی حاوی کربوهیدرات و الکترولیت ارایه شد باعث ظهور نسل جدید و فعلی نوشیدنی‌های ورزشی شد که طبق آمار سایت Marketrealist که در سال ۲۰۱۳ منتشر کرد برند Gatorade به تنهایی ۶۹٫۵ درصد بازار نوشیدنی‌های ورزشی در آمریکا را به خود اختصاص داده بود.

دکتر کید با استفاده از دانش دارویی علاوه بر مقدار کنترل شده ای قند محلول، نمک‌هایی به عنوان الکترولیت به نوشیدنی افزود که همین امر دلیل تفاوت با Lucozade بود که دارای کربوهیدرات بیشتر و نمک کمتر بود و باعث برتری محصول Gatorade گردید.

بعدها محققان زیادی به این موضوع پرداختند و دریافتند میزان فعالیت‌های فیزیکی و مدت زمان آن رابطه مستقیمی‌با مقدار دمای محیطی که در آن به فعالیت پرداخته می‌شود دارد که طبق نموداری مربوط به تحقیقات Galloway و Maughan که در سال ۱۹۹۷ ارایه دادند این موضوع به علت تغییر در عملکرد و مقدار کربوهیدات بدن و الکترولیت‌های موجود در بدن است.

بدن انسان در حین فعالیت‌های فیزیکی مقدار زیادی از آب، املاح و الکترولیت را ازدست می‌دهد و به اصطلاح دچار کم آبی می‌شود و کاهش عملکرد بدن را به همراه دارد. نوشیدنی‌های ورزشی باعث تامین انرژی، کنترل استرس‌های فیزیکی به بدن در هنگام فعالیت و تسکین دهنده عطش است.

و اگر بخواهیم در یک جمله نوشیدنی‌های ورزشی را تعریف کنیم:

موثرترین پاسخ به مشکلات از دست دادن آب، انرژی، الکترولیت و تنظیم کردن بدن، نوشیدنی‌های ورزشی هستند.

همین موارد ذکر شده کافی است تا این نوشیدنی را در دسته نوشیدنی‌های سودمند و کارکردی طبقه بندی کرد و به نوعی جز هوشمندترین محصولاتی می‌باشد که براساس تحقیقات و مستندات علمی، تولید گشته و توسعه یافته است و ادعایی که در این محصولات وجود دارد صرفا جنبه تبلیغاتی و بازاریابی نیست.

همچنین داده‌های سایت آماری Canadean رشد ۳۶ درصدی را در افزایش محصولات نوشیدنی‌های ورزشی بین سال‌های ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۸ را نشان میدهد که میزان مصرف این محصول در خاورمیانه رشد نزدیک صد درصدی را شامل میشود که همین امر دلیل بر مقبولیت روز افزون این نوع نوشیدنی‌ها می‌باشد.

در ادامه باید به بررسی مواد تشکیل دهنده نوشیدنی‌های ورزشی بپردازیم: به طور کلی دارای یکسری ترکیباتی هستند که به اختصار ذکر می‌شود.

آب

بخش اصلی همه ی نوشیدنی‌ها که به عنوان منبع آبرسانی و حلال در برگیرنده ی تمامی‌املاح و ترکیبات مورد نیاز است.

لازم به ذکر است که نوشیدنی ورزشی می‌تواند بدون گاز یا با مقدار گاز اندک باشد، که این موضوع بستگی به بازار هدف وتامین ذائقه‌ای افراد دارد به دلیل اینکه در فعالیت‌های فیزیکی شدید یا ورزش‌های حرفه ای وجود گاز کربن دی اکسید باعث مشکلات معددی می‌شود نوع بدون گاز پیشنهاد می‌گردد.

کربوهیدرات

فعالیت‌ها باعث کاهش قند خون و گلیکوژن موجود در ماهیچه‌ها می‌شود و احساس خستگی نتیجه همین موضوع می‌باشد، از ساکارز، دکستروز، فروکتوز و گلوکز به عنوان کربوهیدرات ازدست رفته و سوخت سلول‌ها استفاده می‌شود. لازم به ذکر است که میزان و نوع قند موجود بسیار حائز اهمیت است. هرچه این مقدار بیشتر باشد باعث بالا رفتن اسمولالیته و تاخیر در تخلیه از معده می‌گردد و جذب و تبدیل آن به انرژی نیز به زمان بیشتری نیازدارد همچنین مقادیر زیاد باعث افزایش قند خون و تحریک ترشخ انسولین میگردد که برای جلوگیری از این موارد از قند‌های پلیمری مانند مالتودکسترین استفاده می‌گردد که اسمولالیته را بالا نمی‌برد و بخاطر پلیمر بودن آن جذب بصورت آهسته صورت گرفته که انسولین خون را به یک باره افزایش نمیدهد و درنتیجه احتمال افت قند خون راکاهش می‌دهد .

 الکترولیت

اساسا سدیم، پتاسیم، منیزیم و کلرید، مواد معدنی هستند که در بدن برای عملکرد عضلانی مناسب مورد نیاز می‌باشد، این مواد معدنی در حین فعالیت‌های فیزیکی ماندد ورزش کردن با عرق کردن دفع می‌شوند و ورزشکاران باید این الکترولیت‌های از دست رفته را بازیابی کنند. درکل الکترولیت‌ها به جبران مایعات از دست رفته می‌کند همچنین نقش مهمی‌در انقباض عضلات ایفا می‌کنند.، بطور معمول از الکترولیت‌های ذیل استفاده می‌شود:

سدیم

باعث جذب بیشتر قندها، آمینواسید‌ها و آب از روده‌ها می‌شود. مقدار سدیم تنظیم کننده مایعات بدن است و در احساس تشنگی تاثیرگزار می‌باشد.

کلرید

باکمک به هضم توسط کلریدریک اسید باعث کنترل و تنظیم بخش اسیدی می‌گردد.

پتاسیم

وجود آن برای عملکرد اعصاب و عضله‌ها ضروری می‌باشد و در متابولیسم کربوهیدرات و پروتئین‌ها نقش دارد.

منیزیم

فعال کردن آنزیم‌های مربوط به متابولیسم انرژی و تاثیر در انتقال امواج بین سلول‌های عصبی و عضلانی از جمله تاثیرات منیزیم می‌باشد.

کافئین

نوشیدنی‌های ورزشی بطور معمول بدون کافئین می‌باشند که البته در بسیاری از استاندارد‌ها از جمله ایران افزودن کافئین به این نوع نوشیدنی‌ها مجاز نمی‌باشد. بااینکه وجود مقادیر اندکی از آن باعث بهبود عملکرد بدن میشود منتهی به دلیل خاصیت ادارآور بودن آن میتواند در دفع آب بدن و کم آبی اثرات سو داشته باشد.

 ویتامین‌ها

ویتامین‌های گروه B که در بیشتر محصولات ورزشی هم وجود دارند با سوخت و ساز و تولید انرژی باعث افزایش کارایی و استقامت بدن می‌شوند.

آنتی اکسیدان‌ها

ویتامین‌های A، B،C ، سلنیوم و بعضا عصاره چای سبز علاوه بر اینکه ترکیبات سالم و مقوی برای بدن هستند در حافظت از سلول‌ها در مقابل رادیکال‌های آزاد نقش بسزایی دارا می‌باشند.

ال کارنتین

از مکمل‌های غذایی و در بعضی از ترکیبات نوشیدنی‌های ورزشی دیده می‌شود، مانند ویتامین‌ها جز مواد مغذی می‌باشد و نقش مهمی‌را در متابولیسم اسیدهای جرب بدن و تولید انرژی از آنها(چربی سوزی) ایفا می‌کند و درنتیجه با حفظ ذخایرقندی بدن باعث تاخیر در مصرف آنها و خستگی و گرفتگی اعضلات بدن در حین فعالیت می‌گردد، همچنین ال کارنتین ماده ی اصلی نوشیدنی‌های لاغری و یا چربی سوزی که رو به افزایش تولید است، می‌باشد.

مجموع تمامی‌موارد ذکر شده از جمله کربوهیدرات‌ها و الکترولیت‌ها تشکیل اسمولالیتی را می‌دهد به عبارتی اسمولالیتی تعداد کل ذرات املاح در هزار سی سی یا یک لیتر است که برحسب اسمول اندازگیری می‌گردد.

که براساس اسمولالیتی و میزان قند نوشیدنی‌های ورزشی را میتوان به سه دسته تقسیم کرد:

هیپوتونیک: دارای اسمولالیتی زیر ۲۵۰ میلی اسمول در لیتر می‌باشند و دارای قند به مراتب کمتری نسبت به دو دسته دیگر است که زیر ۴٫۵ گرم درصد قند را شامل میشود و برای فعالیت‌هایی که نیازمند مایعات با کربوهیدرات کم مورد استفاده قرار می‌گیرد..

ایزوتونیک: اسمولالیتی بین ۲۵۰ و ۳۳۰ و با قند متوسط بین ۴٫۵ و ۸ گرم درصد میلی لیتر مایع می‌باشد که با تناسبی که بین مایع و درصد الکترولیت‌ها و میزان قند دارد بهترین گزینه برای فعالیت‌های متوسط و سنگین می‌باشد که میتوان کربوهیدرات و الکترولیت‌های از دست رفته را سریعا و درحین انجام کار یا ورزش جایگزین کرد و اکثر نوشیدنی‌های ورزشی تولید شده هم از این نوع می‌باشد.

هایپرتونیک: با دارا بودن اسمولالیتی بالای ۳۳۰ و میزان قند حداقل ۸ معمولا به عنوان محصولاتی پس از فعالیت‌های سنگین که حجم بالایی از کربوهیدرات از دست رفته، مصرف می‌شود. لازم به ذکر است که این نوع به دلیل بالا بودن میزان کربوهیدرات برای استفاده در حین ورزش توصیه نمی‌شود مگر در فعالیت‌هایی طولانی مدت که میزان سوخت و ساز کربوهیدرات بسیار بالا باشد.

در آخر هم بر اساس داده‌های آماری سایت معتبر Datamonitor از سال ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۸ ده ادعایی که تولیدکنندگان در ترند محصولات خود داشتند به شرح ذیل می‌باشد.

کد خبر : 25828 تاریخ انتشار:۱۳۹۷/۰۷/۲۴ - ۱۸:۵۹

بیشتر بخوانید

نظر شما